ინტერვიუ გია ჟორჟოლიანთან

გვესაუბრება პარტიის “სოციალ-დემოკრატები საქართველოს განვითარებისთვის”  თავმჯდომარე,  გია ჟორჟოლიანი.

ბატონო გია, 2012 წელს ხალხმა, ბიძინა ივანიშვილის თაოსნობით, “ნაცმოძრაობის” სასტიკ რეჟიმს უარი უთხრა. თქვენ იმ დროიდან საპარლამენტო უმრავლესობის წევრი ბრძანდებოდით, თუმცა 2019 წლიდან დატოვეთ ის. რით იყო განპირობებული თქვენი გადაწყვეტილება?

დღევანდელი ვითარების აღსაწერად საუბარს 2012 წლის მოვლენებიდან დავიწყებ. მოგეხსენებათ, 2012 წელს საქართველოს სინამდვილეში ძალიან მნიშვნელოვანი, ისტორიული ცვლილება მოხდა. კერძოდ, უარყოფილ იქნა რეპრესიული რეჟიმი, რაც ქართველი ხალხის საერთო ძალისხმევითა და ბიძინა ივანიშვილის ლიდერობით მოხდა. ჩვენი პარტიაც, “ქართულ ოცნებასთან” ერთად, საპროტესტო მოძრაობაში იყო ჩართული და ყველაფერი გავაკეთეთ იმისათვის, რომ რეჟიმი მშვიდობიანად შეცვლილიყო. შემდგომ გახლდით პარლამენტში, სადაც “ქართულ ოცნებასთან” ერთად აქტიური მუშაობა დავიწყეთ. რამდენიმე მიმართულებით პოლიტიკა რადიკალურად შეიცვალა. პირველ რიგში, უარყოფილ იქნა რეპრესიები, როგორც პოლიტიკის წარმართვის საშუალება; ასევე, დამკვიდრდა სიტყვის თავისუფლება, განხორციელდა მნიშვნელოვანი ცვლილებები, მაგალითად, ჯანდაცვის პოლიტიკაში. გარდა ამისა, დაიწყო სოფლის მეურნეობის მხარდაჭერა, შეიცვალა შრომის კანონმდებლობა, დაიწყო  დისკუსია რეგიონული და ადგილობრივი თვითმმართველობის საკითხებზე, რაშიც აქტიურად ვმონაწილეობდი პირადად. ამავე დროს,

 ხაზგასმით მინდა აღვნიშნო, რომ “ქართული ოცნება” თავდაპირველად მემარცხენე-ცენტრისტული, სოციალ-დემოკრატიული პოლიტიკური იდეოლოგიით წარმოდგა. მაგრამ გადადგმული ნაბიჯები აღარ გაგრძელებულა.

დღეს აშკარაა, რომ ვითარება კრიზისულია და აღნიშნული წამოწყებები არ განვითარებულა. მეტიც, იმ მიმართულებებით, რომლებშიც პირველი ნაბიჯები გადაიდგა, ახლა მდგომარეობა გაცილებით უარესია – იქნება ეს ჯანდაცვა თუ სოფლის მეურნეობა. 2016 წელს ჩვენ “ქართულ ოცნებასთან” ერთად საპარლამენტო არჩევნებში ვმონაწილეობდით. ინტენსიური საუბრები გვქონდა მის პოლიტიკურ ხელმძღვანელობასთან, კერძოდ, ბიძინა ივანიშვილთან იმის თაობაზე, რომ შიდა პოლიტიკაში მნიშვნელოვანი ცვლილებები განხორციელებულიყო, თანაც, განვითარება ყველას უნდა შეხებოდა. სამწუხაროდ, ეს ასე არ მოხდა. გვქონდა კონკრეტული წინადადებები, მთავრობასაც მივმართეთ.

2017 წლიდან გადავწყვიტეთ საქმიანობა დამოუკიდებლად გაგვეგრძელებინა, რადგან მივიჩნიეთ, რომ “ქართული ოცნების” უმრავლესობის შიგნით დისკუსიის რესურსი ამოწურული იყო.

სანამ გუნდს დავტოვებდით, 2018 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებს დაველოდეთ. ეს არჩევნები ძალიან მნიშვნელოვანი იყო და ქვეყნის განვითარების პერსპექტივიდან გამომდინარე დაუშვებელი იყო, “ნაცმოძრაობას” გაემარჯვა. ამიტომ სალომე ზურაბიშვილს აქტიურად დავუჭირეთ მხარი. არჩევნების დასრულებისთანავე გადაწყვეტილება უმრავლესობის დატოვების შესახებ სისრულეში მოვიყვანეთ. აქვე, ველოდებოდით ბიუჯეტის მიღებას, სადაც კონკრეტული წინადადებები გვქონდა თუ როგორ უნდა შეცვლილიყო საგადასახადო სისტემა, ეკონომიკური განვითარების პოლიტიკა და ა.შ. ცხადია, მოლოდინი იმისა, რომ ეს წინადადებები გაზიარებული იქნებოდა, არ გვქონდა. არადა, ვფიქრობთ,

რადიკალურ ცვლილებათა გარეშე ქვეყანა, ხალხი განწირულია იმისთვის, რომ კი არ განვითარდეს, არამედ გადარჩენისთვის იბრძოლოს. სამწუხაროდ, ხალხის უმრავლესობას პერსპექტივის განცდა ეკარგება.

ბატონო გია, აქ სამშობლოს სიყვარული ცოტა უცნაურად ესმით. ადამიანთა გარკვეული ჯგუფი ქვეყნისთვის სასიკეთო პოზიციას გამოხატავს, მათ კი ბრალს სდებენ: რუსეთის მიერ ხართ პროვოცირებულნიო?

 პოლიტიკური ხლართები, მანიპულაციები, ცილისწამება და იარლიყების მიკერება არახალია.

ქვეყნის სიყვარული არ შეიძლება იყოს მხოლოდ წარსულზე ორიენტირება.

თანამედროვე ქვეყანა უნდა გვიყვარდეს და გვინდოდეს, რომ ის კარგი იყოს. საქართველოში კი ხშირია შემდეგი დამოკიდებულება − ქვეყანა გვიყვარს, მაგრამ თუკი ხალხი ცუდად იქნება, ჩვენთვის სულერთია. ასე არ შეიძლება, იმედი არ უნდა დავკარგოთ. საბედნიეროდ, ჩვენი კულტურა, ხალხის პოტენციალი იმის საშუალებას გვაძლევს, რომ თანამედროვე, რთულ სამყაროში, მიუხედავად დიდი ჩამორჩენისა, მაინც განვვითარდეთ. დიახ, ჩვენ სწორედ განვითარების თვალსაზრისით ჩამოვრჩით. არადა, ამ ჩამორჩენილობის მიუხედავად, გვაქვს პოტენციალი, განვითარებული ქვეყანა გავხდეთ.

ჩვენი მიზანი არ შეიძლება იყოს ოდნავ უკეთესად ყოფნა. ჩვენ უნდა გვქონდეს მიზანი და ამის ძალაც შეგვწევს, რომ საქართველო განვითარებული ქვეყანა გახდეს.

სხვაზე ნაკლები არც ახალგაზრდები გვყავს, არც გონებრივი პოტენციალი გვაქვს, არც ისტორია და არც ტრადიცია. მე უნივერსიტეტის პროფესორი გახლავართ და კარგად ვიცი, დღეს რა მდგომარეობაა. ღირებულებათა თვალსაზრისით არამარტო ჩვენთან, არამედ მთლიანად მსოფლიოშია დაბნეულობა და მნიშვნელოვანი ცვლილებებიც ხდება. ჩვენი ახალგაზრდები არავის ჩამორჩებიან. კი, რა თქმა უნდა, სრულიად გახსნილობას, გლობალიზაციას ერთგვარად ცუდიც მოაქვს, მაგრამ ღიაობაა და ჩვენი ახალგაზრდები ყოველგვარ მოწინავეს ეზიარებიან, მათ შორის, მეცნიერებას. ამ ყველაფერს რეალიზება სჭირდება.

სახელმწიფო პოლიტიკის გარეშე ჩვენი პატრიოტიზმი იქნება მხოლოდ ეთნიკური, წარსულზე ორიენტირებული.

თუ სახელმწიფომ ეს ქვეყანა არ წარმართა, ცალკეული ადამიანები ამას ვერ შეძლებენ. ეს ერთობლივი საქმეა − სახელმწიფოსი და ხალხისა, რასაც ორგანიზება სჭირდება. სწორედ ეს გახლავთ კიდეც სახელმწიფოს ფუნქცია და როლი. ჩვენი მთავარი პრობლემა ისაა, რომ საბჭოთა კავშირის დანგრევის შემდეგ ნიჰილისტური დამოკიდებულებიდან ვერ გამოვედით. კერძოდ, საბჭოთა კავშირი (და მანამდე მეფის რუსეთი) ჩვენს სახელმწიფოდ არ მიგვაჩნდა. არ შეიძლება, ეს ზოგადად სახელმწიფოსადმი ნიჰილიზმში გადაგვეზარდოს.

სახელმწიფოს მთავარი როლის გარეშე არცერთი თანამედროვე ქვეყანა არ  განვითარებულა.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ევროპის სახელმწიფოები, აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნები,  _ ყველანი აქტიური სახელმწიფოს მაორგანიზებელი როლის პირობებში განვითარდნენ. ცხადია, ეს ჩვენს შესაძლებლობებს, პოტენციალს უნდა დაეყრდნოს, რაც საბედნიეროდ, გვაქვს. ახალგაზრდობას, საშუალო თაობას, ჩემი ხნის ადამიანებს მინდა ვუთხრა: ამჟამინდელი მდგომარეობიდან ცალ-ცალკე ვერ გამოვალთ. ამას მხოლოდ ერთიანი ძალისხმევით შევძლებთ. საბედნიეროდ, არც სხვაზე უარესი მდგომარეობა გვაქვს და არც ნაკლები პოტენციალი. მთავარია, ადამიანებმა ირწმუნონ საკუთარი თავისა და ქვეყნისა. ადამიანების ინტელექტუალური და ყველა სხვაგვარი პოტენციალის ინტენსიური დახარჯვის გარეშე განვითარება არ მოხდება. თუკი ხელი ჩავიქნიეთ და ვიფიქრეთ, რომ სოციალური დახმარება ცოტათი თუ მოიმატებს, საქმე კარგად წავა, ასე არ მოხდება. პირიქით, ჩვენი ჩამორჩენა მოიმატებს და შეიძლება იქამდეც კი მივიდეთ, რომ მერე უკვე განვითარების შესაძლებლობები შეგვეზღუდოს.

თანამედროვე მსოფლიოში არსებობს მძლავრი მიმართულება − ნეოლიბერალური მსოფლმხედველობა, რომელიც სახელმწიფოს ფუნქციას ძალიან დავიწროებულ ფორმებში ხედავს და მისი ერთ-ერთი ფრთა, საზოგადოდ სახელმწიფოს მიზნებს არასაჭიროდ მიიჩნევს. საქართველოში ამ ნეოლიბერალური პოზიციების გამოძახილი ძალიან მკვეთრად და ნათლად იკვეთება ხოლმე.

 ისტორიას ვერ შეცვლი − როგორც იყო, ისე რჩება. საბჭოთა კავშირი ცუდ დროს დაიშალა. მოგახსენებთ, რას ვგულისხმობ:  1950-1970-იან წლებში ევროპაში არსებულ პერიოდს “დიდებულ ოცდაათს” უწოდებდნენ, როდესაც მოთხოვნაზე ორიენტირებული ეკონომიკა იყო გაბატონებული და არა – მიწოდებაზე. ეს ყველაზე უფრო მკაფიოდ  ამერიკაში დაიწყო რუზველტის დროს, მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ კი − ევროპისა და აზიის სხვადასხვა ქვეყნებში. ბევრი ისეთი რამ კეთდებოდა, რაც ზოგიერთ ვითომ თანამედროვე პოზიციებზე მდგომ ჩვენს “ინტელექტუალსა“ და „ექსპერტს”, ერთი შეხედვით, „საბჭოთა მოდელად“ მიაჩნიათ. მაგალითად, ეკონომიკაში პრიორიტეტების წარმოჩენა, სახელმწიფოს ორგანიზაციული როლი და ა.შ. “დიდებული ოცდაათის” პერიოდი ჩვენთვის ამოვარდნილია, ჩვენ ამის შესახებ არ ვიცით და პირდაპირ 1980-იან წლებში გადავხტით.

ნეოლიბერალური იდეოლოგიის რადიკალური ვერსიაა გავრცელებული პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში, ხოლო ამის კიდევ უფრო რადიკალური ვერსია ბატონობს საქართველოში.

გლობალიზაციის ეს რადიკალური ვერსია ტრანსნაციონალურმა  კორპორაციებმა და ოლიგარქებმა გაავრცელეს. ის თანდათან გაბატონდა, მას დიდი პოლიტიკური ძალა ტეტჩერმა და რეიგანმა შესძინეს. ტეტჩერი ამბობდა: საზოგადოება − ასეთი რამ არ არსებობს, არსებობენ მხოლოდ ინდივიდები. რეიგანის თქმით კი: სახელმწიფო არ შეიძლება იყოს ცუდი ან კარგი, თვითონ სახელმწიფო არის სიცუდე. პოლონეთში 1990-იანი წლების დასაწყისში ამბობდნენ: დასავლეთელი ექსპერტები გვეუბნებიან − ისე გააკეთეთ, როგორც ჩვენ გეუბნებით და არა ისე, როგორც ჩვენ ვაკეთებთო. ჩვენ ეს უსიტყვოდ დავიჯერეთ − საკმაოდ ბევრი რამ გავაფუჭეთ.

მაგრამ ეს ჩვენი ისტორიაა და ისე უნდა გავიგოთ, როგორც იყო. ახლა ამის შეფასება და დამნაშავეთა ძებნა ჩვენი ამოცანა არ უნდა იყოს, არამედ – “ისტორიული გაკვეთილების სწავლა”. მაკიაველის გამონათქვამს შეგახსენებთ: ბევრად ადვილია, სახელმწიფოს მართვა იმას ასწავლო, ვინც მემკვიდრეობით მმართველია, ვიდრე კარგი მმართველობა ისწავლოს მან, ვინც სახელმწიფოს მმართველობას თავიდან ქმნის.

 ჩვენ იმ პერიოდში დავიწყეთ სახელმწიფოს შექმნა, როდესაც სახელმწიფო, ზოგადად, დელეგიტიმირებული  გახლდათ.

ამავე დროს, ჩვენში გაბატონდა ნეოლიბერალიზმი, რადიკალური ინდივიდუალიზმი. ადამიანებში ეს თანდათან გაჯდა. ადამიანებს სახელმწიფოს, ერთმანეთის წინაშე ვალდებულებები გაუქრათ, ნდობამ დაიწია, მთავარი ინდივიდუალური წარმატება გახდა, რაც ნორმალურია. მაგრამ ხალხმა ერთი რამ უნდა იცოდეს: საზოგადოებაში ცხოვრების პირობებში შეუძლებელია, ყოველივე ცალკეულმა ადამიანებმა გააკეთონ. თუკი თავად საზოგადოება განვითარებული არ არის, მარტო მე ვერ განვვითარდები. ამავე დროს, სახელმწიფოს მიმართ ნიჰილიზმის, უნდობლობის პირობებში, მომხმარებლური დამოკიდებულებაც დარჩა. საქართველოში ასე მიაჩნიათ სახელმწიფო იმისთვისაა, რომ მე რაღაც გამიკეთოს, მომცეს. ამას კი იქამდე მივყავართ, რომ ხშირად სოციალური დახმარება ადამიანებისთვის მიზნად რჩება − მათ საკუთარი თავის განვითარებაზე მუშაობას თავი დაანებეს. ცხადია, ეს მიდგომა საყოველთაო არ არის, მაგრამ მეტ-ნაკლებად ეს დამოკიდებულება ჩამოყალიბდა. ამის დასაძლევად ჩვენ სხვა გზა არ გვაქვს იმის გარდა, რომ ძირეული, რევოლუციური ცვლილებები განვახორციელოთ.

დღესაც გვეუბნებიან: მცირე მთავრობა უნდა გვქონდეს, იგი ეკონომიკაში არ უნდა ჩაერიოსო. ეს უაზრობაა. ასე ქვეყანა ვერ განვითარდება. ყველა წარმატებული ქვეყნის განვითარებაში სახელმწიფომ უდიდესი როლი შეასრულა.

ჩვენ ძალიან ბევრ პრობლემაზე ვსაუბრობთ: ადამიანის, სექსუალურ უმცირესობათა, საარჩევნო, პოლიტიკურ, სასამართლოს უფლებებზე და სხვა. რა თქმა უნდა, ყველა ეს პრობლემა მნიშვნელოვანია, მაგრამ მათი გადაწყვეტის გზა მხოლოდ ამ ვიწრო სფეროებში არ არის. ამის გადაწყვეტის გზა ჩვენს ზოგად განვითარებაშია, მათ შორის, უპირველესად, ეკონომიკის განვითარებაში.

თუ ჩვენ არ განვავითარებთ ეკონომიკას, სადაც ადამიანები თავის თავს პოულობენ, ისე არაფერი გამოვა.

მუდმივად საუბრობენ იმაზე, რომ დასაქმების კუთხით ვითარება გაუმჯობესდა. თავი დავანებოთ უმუშევრობის 12-13%-იან მაჩვენებელს, რომელმაც დაიწია. ამ მაჩვენებელს შესაძლოა ისიც ქმნიდეს, რომ შრომისუნარიანი მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი საქართველოდან გადის. თანაც სწორედ ის ადამიანები გადიან, ვინც აქ უმუშევარი იყო.

სრულ და ეფექტურ დასაქმებაზე თუ ვისაუბრებთ, ასეთი რამ საქართველოში ძალიან ცოტაა, ალბათ, 30-40%. ადამიანების 60% კი, რეალურად, დასაქმებულნი არ არიან.

ჩვენთან თვითდასაქმებული ადამიანებია ძალიან ბევრი, მათი უმრავლესობა რეგიონებში ცხოვრობს და მიწის მცირე ნაკვეთები აქვთ. სასოფლო-სამეურნეო მიწის მფლობელთაგან 70%-ზე მეტს, ანუ დიდ უმრავლესობას, 1 ჰექტარზე ნაკლები მიწის ფართობი აქვს, 28%-ს − 1-დან 5 ჰექტრამდე, 5 ჰექტარზე მეტი მიწის ფართობი კი მხოლოდ ერთნახევარ პროცენტს აქვს. ითვლება, რომ ის მცირემიწიანი 70% თვითდასაქმებულია, სინამდვილეში კი ნატურალური მეურნეობის პირობებში ცხოვრობს. ანუ ისინი კომერციულ და შემოსავლიან სოფლის მეურნეობას კი არ ეწევიან, არამედ უმეტესწილად. საკუთარი ოჯახის გადასარჩენად შრომობენ.

გაჟღერდა ინიციატივა, რომ ადამიანი, რომელიც მიწას არაკომერციული საქმიანობისთვის, არამედ პირადი სარგებლობისთვის იყენებს, დასაქმებულად ვერ ჩაითვლება?

− შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის წარმომადგენლებისა და ექსპერტების აზრით, უმუშევრობის აღწერის კრიტერიუმები უნდა შეიცვალოს. ისეთი კრიტერიუმები უნდა იყოს შემოღებული, რომლებიც რეალურ, მეტ-ნაკლებად ღირსეულ დასაქმებას შეუწყობს ხელს და ადამიანებს ცხოვრებას გაუუმჯობესებს. ვგულისხმობ არა განსაკუთრებით კარგ, არამედ ნორმალურ ცხოვრებას, რა თქმა უნდა, ღირსეულ პირობებში.

აქვე გეტყვით, რომ ჩვენს პარტიას შემთხვევით არ ჰქვია “სოციალ-დემოკრატები საქართველოს განვითარებისთვის”. დიახ, მთავარ ამოცანად სწორედ განვითარება მიგვაჩნია. ჩვენი აზრით, პირველ რიგში, განვითარება სოფლის მეურნეობით უნდა დავიწყოთ.

− რატომ სოფლის მეურნეობით?

გავრცელებულია აზრი, რომ სოფლის მეურნეობა მაღალმწარმოებლური არ არის და მაღალი შრომისნაყოფიერება არ აქვს. რა თქმა უნდა, ეს ასეა. თუმცა, სოფლად მოსახლეობის დიდი ნაწილი ცხოვრობს, რომელთაც გარკვეული რესურსი აქვთ. ეს რესურსია, თუნდაც, მცირე ნაკვეთები, საქმიანობის წარმართვის გარკვეული ცოდნა. დიახ, ვახსენე, რომ

განვითარება სოფლის მეურნეობით უნდა დავიწყოთ, მაგრამ რა უნდა გააკეთოს სახელმწიფომ? − მან ორგანიზაციული როლი უნდა იტვირთოს, რაც უზრუნველყოფს, რომ ადამიანის შრომის შედეგად შექმნილი პროდუქტი რეალიზებული იქნება.

ქართველები თავმომწონე ხალხია და ბუნებრივია, საკუთარი შვილებისთვის ღირსეული ცხოვრება უნდათ. მხოლოდ სოციალურ დახმარებაზე ორიენტირებული ეკონომიკა ადამიანის ფსიქოლოგიურ გადაგვარებას იწვევს. ეს არ გახლავთ მხოლოდ შემოსავლის ნაკლებობა. ადამიანი შრომაში ცხოვრების უდიდეს ნაწილს ატარებს და თვითგანხორციელებას ახდენს.

წარმოიდგინეთ, საქართველოში თვითმფრინავების ქარხანა გვქონდა. მსოფლიოში მხოლოდ 30 ქვეყანა აკეთებს თვითმფრინავებს, რაც საკმაოდ რთულია. ამ 30-იდან მხოლოდ 17 აწარმოებს სამხედრო თვითმფრინავებს. დღესაც, ბატონ ვაჟა  თორდიას აქვს საკონსტრუქტორო ბიურო, სადაც ძალიან კვალიფიციური ადამიანები მუშაობენ, რომელთაც ეს პოტენციალი აქვთ. მსგავსი რამ სახელმწიფოს რომ არ ჰქონდეს, უნდა შექმნას და თუკი გაქვს, უნდა ეცადო, რომ ყველა შემთხვევაში განავითარო.

დღეს ამ რესურსის, პოტენციალის გამოყენება არ ხდება, ეს ფაქტია.

თქვენ ბრძანებთ, ადამიანების შრომის შედეგის რეალიზება უნდა მოხდესო. თბილისში, დაახლოებით, მილიონნახევარი ადამიანი ცხოვრობს. ვინმეს აქვს გაანგარიშებული, რამდენი კილოგრამი და რა პროდუქტი სჭირდება ქალაქს? როგორ დავიჯეროთ: ქართული სოფელი ქალაქს ამარაგებს და მას ეს პროდუქტი არ ჰყოფნის? სამწუხაროდ, პროდუქციის 70% შემოტანილია.

მართალი ბრძანდებით, სურსათის 70%, რომელიც მაღაზიაში იყიდება და მოვიხმართ, იმპორტირებულია. სხვა ყველაფერი 100%-ით შემოტანილია. რაშია საქმე, რატომ არ იყიდება ქართული პროდუქცია და რატომ აქვს მეტი გასავალი უცხოურს? – ის იაფი და ხარისხიანია. რა თქმა უნდა, ხარისხი მიღწევადია. განა ჩვენ არ გვაქვს შესაძლებლობა, ხარისხიანი პროდუქცია ვაწარმოოთ, მაგრამ ამას სათანადო პირობები სჭირდება. ერთი რამ უნდა გავითვალისწინოთ:

თუ გვინდა მეურნეობა ინტენსიური იყოს, ანუ, ადამიანებმა პროდუქციის რეალიზება შეძლონ, უნდა შექმნან საექსპორტო, კონკურენტული პროდუქცია. ჩვენ კატასტროფული მდგომარეობა გვაქვს − ექსპორტი   თითქმის არ გაგვაჩნია და თითქმის ყველაფერი რაც გვაქვს, იმპორტია.

ჩვენი ეკონომიკა მხოლოდ მომხმარებლურია. ასე ვეღარ გაგრძელდება. სხვა ქვეყნების ეკონომიკაზე ვართ მიბმული. ცოტა ხნის წინ გამოქვეყნდა მონაცემები: ყველაზე მაღალი შემოსავლები, ბანკების შემდეგ, აქვს “სოკარს”. მისი შემოსავალი წელიწადში მილიარდ 400 მილიონია. მეორე ადგილზეა “ენერგო პრო ჯორჯია”, მესამეზე − ფარმაცევტული კომპანიები, ამას მოსდევს კომპანიები, რომლებიც ვაჭრობენ − “კარფური” და სხვა. ეს უკვე შედარებით პატარა კომპანიებია. ამ სიაშია სატელეფონო კომპანიებიც. არაა არცერთი სამრეწველო, მწარმოებლური კომპანია. ბევრი ანალიზი და ეკონომისტობა არ სჭირდება იმას, რომ, მაგალითად, “ენერგო პრო ჯორჯიაში” ჩვენი გადახდილი ფულის დიდი ნაწილი საზღვარგარეთ მიდის. რა თქმა უნდა, თანხის ნაწილი აქ რჩება, ხალხი მუშაობს, მაგრამ დიდი წილი  საზღვარგარეთ გადის. საბანკო სექტორი კი, საზოგადოდ, ცალკე თემაა.

მგონია, რომ ყველაზე დიდი პრობლემა, რაც ეკონომიკაში მემკვიდრეობით მივიღეთ, ეს გახლავთ ის, რომ სახელმწიფოს არავითარი საფინანსო რესურსი არ გააჩნია. არცერთ განვითარებულ ქვეყანაში მსგავსი არაფერი მომხდარა. დღესაც კი ისეთ განვითარებულ ქვეყნებში, როგორებიცაა გერმანია და საფრანგეთი, მით უმეტეს, სკანდინავიის ქვეყნები, ან პირდაპირ სახელმწიფო ბანკები არსებობს, ან სახელმწიფო ახდენს ფინანსური სისტემების რეგულაციებს და ფინანსებს პრიორიტეტების შესაბამისად განათავსებს.

ჩვენთან ასე არ ხდება. აქაური ბანკების დიდი წილი − ეს არის უცხოური კაპიტალი, ანუ, ჩვენგან შემოსავლების მნიშვნელოვანი ნაწილი საზღვარგარეთ გადის. თანაც, რაში იხარჯება ეს ფული? − სამომხმარებლო კრედიტებში.

პოსტკომუნისტურ ქვეყნებშიც კი ბანკების პრივატიზება სრულად არ მომხდარა. ზოგიერთ ქვეყანაში უცხოური კაპიტალი, პრაქტიკულად, არ იყო, არამედ ბანკებს, ძირითადად, სახელმწიფო განკარგავდა ან რეგულაციას ეწეოდა. ასეთი ქვეყანაა, მაგალითად, სლოვენია. ჩვენი მსგავსი მოდელი აქვს ბულგარეთს. საშუალო ხელფასი სლოვენიაში ხუთჯერ მეტია, ვიდრე ბულგარეთში. ჩვენთან რადიკალური ნეოლიბერალური წესრიგი დამყარდა. “ნაც.მოძრაობამ” ეს კანონებით ჩააბეტონა, რაც სამწუხაროდ, ინერციით გრძელდება.

−  კაბალური, ანტისახელმწიფოებრივი კანონების მეშვეობით ბანკებმა დიდი ფული იშოვეს. ბუნებრივია, მათ ასე ადვილად ვერ დაუპირისპირდებით, ეს ხომ სახიფათოა?

 გარკვეული ნაბიჯები უნდა გადავდგათ. არ ვამბობ: ვინმეს რამე წავართვათ-მეთქი, არამედ თავად შევქმნათ. მაგალითად, სოფლის მეურნეობაში ჯაჭვი უნდა აიგოს. უნდა დავინახოთ, რომ ამა თუ იმ პროდუქციამ ადამიანს შედეგი მოუტანა. როგორ ავაგოთ ჯაჭვი? − თუ ექსპორტი არ გვექნა, ჯაჭვი ვერ იმუშავებს. საქართველოში, მგონი, სულ ორი კომპანიაა, რომელიც საწებელს აწარმოებს და ეს გვყოფნის. ანუ, თუ კარგად, ინტენსიურად გააკეთებ, გეყოფა. ამიტომ ექსპორტია აუცილებელი.

ყველა განვითარებული ქვეყანა პირდაპირ ექსპორტზე მუშაობს, სხვაგვარად წარმოუდგენელია.

მით უმეტეს, ეს ეხება პატარა ქვეყანას. ვახსენეთ, რომ თბილისში მილიონ-ნახევარი ადამიანი ცხოვრობს. ჩინეთის ეკონომიკის მთავარი  პრობლემა ისაა, რომ ამერიკა მას ექსპორტის შეზღუდვებს უწესებს. ჩინეთში მილიარდ-ნახევარი მოსახლეა. ქვეყანა იმდენად განვითარდა, რომ ეს უზარმაზარი შიდა ბაზარიც აღარ ყოფნის. მან პროდუქცია თუ არ გაყიდა, საწარმოები კრიზისში აღმოჩნდება და გაჩერდება. ჩვენ არ ვაწარმოებთ ბევრს იმიტომ, რომ არ ვიცით, სად გავყიდოთ. მაგალითად, ამბროლაურში და ყაზბეგში კარგ თაფლს ამზადებენ, მაგრამ მეფუტკრე ნახევარლიტრიანი ქილებით როგორ წაიღებს სადღაც და გაყიდის?! ამას სჭირდება ტრანსპორტირება, ლოჯისტიკა, გადამუშავება, საჭირო რაოდენობის მოგროვება, ლაბორატორია, რომელიც სტანდარტს შექმნის,  ანუ ეს არის გადამამუშავებელი მრეწველობა, რასაც სათანადო ცოდნა და პროფესიული განათლება სჭირდება. ჩვენ კი ვეტერინარები და აგრონომები თითქმის აღარ გვყავს, მეცნიერული კვლევები არ ტარდება. ამ ყველაფერს ორგანიზება სჭირდება, რაც სახელმწიფომ უნდა გააკეთოს. ეს როდი ნიშნავს, რომ სახელმწიფომ, გინდა თუ არა, საბჭოთა მეურნეობები შექმნას, არამედ მან, სადაც შესაძლებელია, სხვადასხვა ეკონომიკური სუბიექტები ერთმანეთთან უნდა დააკავშიროს. თუ ჯაჭვი გაწყდა, არაფერი გამოვა. ასე მოხდა სხვა ქვეყნებში − სახელმწიფომ შეუწყო ხელი ამ პროცესს.

სოფლის მეურნეობაზე როგორც პირველ ნაბიჯზე, ისე ვლაპარაკობ, მაგრამ თუ ამას ინდუსტრია არ მოჰყვა, ქვეყანა ვერ განვითარდება.

დღეს რა არის ჩვენი ამოცანა? − ვამბობთ, რომ ჩვენი ადგილი ევროპაშია. აბა, გადავხედოთ ევროპას. ევროკავშირის ბიუჯეტი 250 მილიარდია, რომლის დიდი წილი რეგიონების განვითარებაზე მიდის. იქ რეგიონებში ნამდვილი ინდუსტრიული ზონებია. ხალხი მუშაობს არა მხოლოდ პირველადი აგრარული პროდუქციის შესაქმნელად, არამედ მის გადამუშავებაზე და არც მხოლოდ კვების მრეწველობაა სოფლად, სხვა ინდუსტრიებიც ჩვეულებრივ, როგორც ქალაქებში, სოფლადაცაა. აზიაში სწრაფად განვითარებადი ქვეყნებია კორეა, იაპონია, ტაივანი. სახელმწიფომ შექმნა კოოპერატივები, მოახდინა მიწის ნაციონალიზება და უშუალოდ მწარმოებლებისთვის გადანაწილება. კოოპერატივები, დიდწილად, სახელმწიფომ შექმნა, რომლებსაც დირექტორები დაუნიშნეს. ოთხი წლის მერე მათ უთხრეს: ეს კოოპერატივები თქვენია და ვინც გინდათ, დირექტორად ის დანიშნეთო. დირექტორი არავინ შეცვალა.

ჩინური მოდელის ეკონომიკაში სახელმწიფომ თავისი ფუნქციები შეინარჩუნა, ასევე, კერძო ბიზნესს განვითარების საშუალება მისცა, კონკურენციამ კი წინსვლა გამოიწვია.

 შეიძლება საკუთრების ფორმები სხვადასხვა იყოს. თუმცა ძალიან ბევრ ქვეყანაში, მაგალითად, “ბოშის” კომპანიაში 50% სახელმწიფოსია. “ფოლცვაგენის” კომპანიის უდიდესი წილი, 1980-იანი წლების დასაწყისამდე, სახელმწიფოსი იყო. დღევანდელი ეკონომიკა ძალიან რთულია. რაზეც ახლა ვსაუბრობთ, ამას ძალიან მაღალი კომპეტენციის ადამიანები სჭირდება, რომლებიც აარჩევენ, თუ რა უნდა იყოს პრიორიტეტი. ცვლილებები, რომლებზეც ჩვენ ვსაუბრობთ, წარმმართველ საერთაშორისო საფინანსო ინსტიტუტებშიც ხდება. საუბრის დასაწყისში გითხარით: მთავარია რეგიონების განვითარება, სოფლის მეურნეობის მხარდაჭერა და ტექნოლოგიისა და მეცნიერების განვითარება. აი, ამ სამ რამეში იხარჯება ფული, რომელიც სახელმწიფოს ფულია, ანუ, მთლიანად ევროკავშირისა და არა ერთი სახელმწიფოსი.

მაგალითად, გერმანიის განვითარების ინსტიტუტის მთავარი რეკომენდაცია საქართველოსთვის იყო, დაფუძნებულიყო განვითარების ბანკი, რომელიც პრიორიტეტების მიხედვით გრძელვადიან დაკრედიტებას მოახდენდა. ამის პარალელურად, უნდა მოხდეს ინდუსტრიის განვითარება სახელმწიფოს მხარდაჭერით და აქტიური ორგანიზაციული როლით.

ინვესტირება მაღალტექნოლოგიური კომპანიებისგან უნდა მომდინარეობდეს. საქართველოში ისეთი რამ უნდა გაკეთდეს, რაც შემდეგ გაიყიდება, თანაც ხალხიც ისწავლის. ჩვენ ცარიელი ადგილიდან ყველაფერს ვერ დავიწყებთ. განვიხილოთ კორეის მაგალითი: იქ 70-80% დასაქმებული იყო აგრარულ მეურნეობაში, ხალხი ბევრად უფრო გაჭირვებული იყო, ვიდრე დღეს საქართველოშია. იქ მიზანმიმართულად დაიწყო ინდუსტრიის მხარდაჭერა: პირველ წელს მეტალურგია, მეორე წელს ქიმიური მრეწველობა, პარალელურად, სოფლის მეურნეობა და შემდეგ, ავტომობილების წარმოება. “ჰიუნდაი” აშშ-ს საავტომობილო ბაზარზე წარმოების დაწყებიდან 12 წლის შემდეგ შევიდა. აშშ კი ავტოტრანსპორტის ქვეყანაა.  

ჩვენ გვჯერა ჩვენი ქვეყნის, გვაქვს განვითარების ხედვა, რომელიც ჩვენს რესურსებს ეფუძნება.

ჩვენ უნდა დავიწყოთ სოფლის მეურნეობის განვითარებით. პარალელურად განვავითაროთ ინდუსტრიული ტექნოლოგიები, მათ შორის, მოვიზიდოთ მაღალგანვითარებული კომპანიები. სახელმწიფო ამ ყველაფერში ორგანიზაციულ როლს შეასრულებს.

ჩვენ უზრუნველვყოფთ განათლების სისტემის ისეთ ცვლილებას, რომელიც ამ ტიპის ეკონომიკას სჭირდება. იმის ლაპარაკი, რომ განათლება კარგია, არაფერს ნიშნავს. ჩვენთან განათლების რეფორმები უშედეგოა. ყოველი მომდევნო მინისტრი ახალ უშედეგო რეფორმას იწყებს.

საქართველომ ძალიან ბევრი განათლების მინისტრი გამოიცვალა. რატომ ვერ ვაღწევთ წარმატებას? − იმიტომ, რომ რეფორმა არ არის დაკავშირებული ეკონომიკასთან და რეალურ ხარისხზე არ არის ორიენტირებული.

ჩვენი უნივერსიტეტები რეგიონული და ქვეყნის განვითარების ცენტრებად უნდა იქცნენ. უმაღლეს სასწავლებლებში ისეთი რამ უნდა ისწავლებოდეს, რაც ჩვენს ეკონომიკას და განვითარებას სჭირდება. მსგავსი რეგიონული განვითარების ცენტრი-უნივერსიტეტები ყველა განვითარებულ ქვეყანაშია. ეს ყველაფერი ერთმანეთთან ქსელურად უნდა იყოს დაკავშირებული. პირველი, ყველაზე მნიშვნელოვანი, რაც ჩვენ დღეს გვჭირდება, ეს არის ისეთი ეკონომიკის განვითარება, რომელშიც ადამიანებიც იქნებიან ჩართულნი.  მხოლოდ ეს უზრუნველყოფს ჩვენი ქვეყნის ჩამოყალიბებას ისეთად, რომელსაც მართლა შეუძლია იყოს განვითარებული.

ჩვენ ვამაყობთ ჩვენი ქვეყნით, მაგრამ მხოლოდ უკან ნუ გავიხედავთ, წინაც ვიყუროთ.

განა შეიძლება, მანქანაში იჯდე, სარკეში იყურებოდე, რომელიც წინ აყენია და უკან რა ხდება, მარტო იმას ხედავდე. წინ არ ვიყურებით. ასე კი წინსვლა ვერ გვექნება. მიაჩნიათ, რომ წინ ყველაფერი დალაგებულია და თავისით მოგვარდება, მარტო დროის საკითხია; ნიჭიერი ახალგაზრდები გვყავს და ისინი მოაგვარებენ ყველაფერს. ასე არ იქნება.

ყველა თაობამ უნდა იკისროს თავისი წილი პასუხისმგებლობა,

ახალგაზრდებს კი უფროსებმა უნდა უჩვენონ მაგალითი. აი, ეს არის დღეს ჩვენი მთავარი

ამბობენ: ხალხს მუშაობა აღარ უნდაო. ეს ტყუილია. ხალხს უნდა მუშაობა, ოღონდ, სამუშაო პირობებია შესაქმნელი და ხალხს იმედი უნდა გაუჩნდეს.

რადგან ეს საკითხი ახსენეთ, გკითხავთ: პრობლემა ის ხომ არ არის, რომ ორიენტირი სიღატაკის დაძლევაზე ან ეკონომიკის გაძლიერებაზე კი არ არის, არამედ სიღატაკის მართვაზე?

 სრულიად გეთანხმებით. მსგავსი პროგრამები რამდენიმე ათწლეულია, რაც აფრიკის ქვეყნებში დანერგილია. რა თქმა უნდა, ეს გარკვეულ როლს ასრულებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, იქ ადამიანები დაიხოცებოდნენ. თუმცა გასათვალისწინებელია ერთი გარემოება: ადამიანები გადარჩნენ, მაგრამ ეს ქვეყნები ვერ განვითარდნენ. მათ მუდმივად უწევთ ბრძოლა გადარჩენისთვის. არ მინდა, ჩვენს ქვეყანასაც ასეთი მომავალი ჰქონდეს. რით ვართ სხვაზე ნაკლები? საქართველოს ნათელი მომავალი და განვითარების პერსპექტივა უნდა ჰქონდეს.

ჩვენ „ნახტომი“ უნდა განვახორციელოთ, ისე როგორც სინგაპური მოიქცა − მესამედან პირველში.

დიახ, სინგაპური მესამე სამყაროდან პირდაპირ პირველში გადავიდა. წინა მთავრობის დროს, მუდმივად, სინგაპურიზაციაზე იყო ლაპარაკი, თუმცა – უმეტესად სიცრუე. თუ სმენია ვინმეს: სანგაპურში როგორი თანაფარდობითაა მიწის საკუთრება? იქ 90% სახელმწიფო მიწაა. სინგაპური საკმაოდ პატარაა. ის მიწა სასოფლო-სამეურნეო არ არის, თანაც ძალიან ძვირია.

სინგაპურში დაბალი გადასახადებია, მაგრამ სახელმწიფო კომპანიებია ბევრი და სახელმწიფო შემოსავლები აქედან არის მაღალი.

მოგეხსენებათ, სოციალური უთანასწორობა ქვეყნის ერთ-ერთი მთავარი უბედურებაა, რაც ადამიანებს პერსპექტივას უკლავს და თვითგანხორციელების საშუალებას არ აძლევს.

პოსტსაბჭოთა, მათ შორის, ევროპის ქვეყნებიდან უთანასწორობა საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალია. ეს რას ნიშნავს? − ეკონომიკის უმთავრესი რესურსები ძალიან ვიწრო ჯგუფის ხელშია თავმოყრილი, რაც ზოგადად, ეკონომიკასაც აზარალებს და ადამიანებსაც.

მთელ მსოფლიოში ეს პრობლემა დღეს მნიშვნელობით პირველია. მაგალითად, დავოსი მსხვილი კაპიტალისტების შეხვედრის ადგილია. იქაც კი, პირველ ადგილზე, უთანასწორობის პრობლემა დგას. რატომ? – იმიტომ, რომ ეს ეკონომიკას ურტყამს.

თუ ადამიანების დიდ ნაწილს არ აქვს შესაძლებლობა, ფული საქონლის მოხმარებაში დახარჯოს, პროდუქცია საჭირო აღარ იქნება, სამუშაო ადგილები შემცირდება და მთლიანად ეკონომიკა არ გაიზრდება.

ნიკო ნიკოლაძე თავის პუბლიცისტიკაში წარმოებას და ვაჭრობას უდიდეს მნიშვნელობას ანიჭებდა. კორეაში, იაპონიაში პირდაპირ მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტრო არსებობს. ჩვენთან ვაჭრობის მიმართულებაზე, ეკონომიკის სამინისტროში მხოლოდ რამდენიმე ადამიანი მუშაობს. ისინი პრიორიტეტს ვერ შეარჩევენ. ამას კვლევები და მაღალკვალიფიციური ხალხი სჭირდება.

ერთ-ერთი გზა, როცა ევროპულობაზე ვლაპარაკობთ, ყველა განვითარებულ ქვეყანაში არის ე.წ. პროგრესული დაბეგვრის რეჟიმი, რაც ნიშნავს, რომ მაღალი შემოსავლები უფრო მაღალი პროცენტით იბეგრება. რატომ? – იმისათვის, რომ სამართლიანობა დამკვიდრდეს და უთანასწორობა შემცირდეს.

ირიბ გადასახადს, მაგალითად, აქციზს და ა.შ., ყველანი ერთნაირად მოვიხმართ  − სიგარეტს მეც ვეწევი და ბანკის პრეზიდენტიც, რომელსაც წელიწადში შემოსავალი 4 მილიონი დოლარი აქვს. ანუ ორივე ერთნაირ ფულს ვხარჯავთ, აქციზის გადასახადს ერთნაირად ვიხდით. ამ დროს კი ჩემს შემოსავლებში ეს ბევრად მეტი პროცენტული წილია, ვიდრე ბანკის პრეზიდენტისაში. ჩემთვის გადახდილი პროცენტი ძალიან მაღალია, ბანკირი კი ამას, ალბათ, ვერც გრძნობს, იმდენად მცირეა მისთვის ეს თანხა. ამიტომ ყველგან, მთელს მსოფლიოში საშემოსავლო და ქონების გადასახადი პროგრესულია. ჩვენი მოსახლეობის დიდი ნაწილი ძალიან ბევრს ხარჯავს სურსათში. მას სხვა ფული არ აქვს, რაც მის განვითარებაზე უარყოფითად მოქმედებს − წიგნის ყიდვა უნდა, თეატრში წასვლა და ა.შ., რასაც ვერ ახერხებს. ამიტომ შემოსავალი და ქონება განსხვავებულად უნდა იბეგრებოდეს.

ჩვენი მოსახლეობიდან დაახლოებით 1 მილიონი ადამიანი არის დაქირავებით დასაქმებული. აქედან 300 000-ის ხელფასი 500 ლარზე ნაკლებია, 80%-ის ხელფასი 1500 ლარზე ნაკლებია, 91%-ის თვიური ანაზღაურება 2500 ლარზე ნაკლებია.

ეს ძალიან დაბალი შემოსავლებია. ჩვენ გვქონდა გათვლები, როგორ წასულიყო პროგრესული საგადასახადო სისტემით დამატებით შემოსული თანხა ქვეყნის განვითარებაში − სოფლის მეურნეობაში, განათლებაში, ინდუსტრიაში და ა.შ. საქართველოში ათეულობით პროფესიული განათლების დაწესებულება უნდა იყოს.

უნივერსიტეტები განვითარების ცენტრებად უნდა იქცეს, განსაკუთრებით, რეგიონებში. ხალხს ეს ბევრად უკეთ ესმის, ვიდრე პოლიტიკოსებს.

უცხოეთში იმ უნივერსიტეტების კურსდამთავრებულთა 87%, რომლებიც რეგიონში ცხოვრობენ, იქვე საქმდებიან. შედარებისთვის გეტყვით: ჩვენი მეცნიერების ხარჯები 65 მილიონი ლარია, ხოლო შვედეთში − 9  მილიარდი ევრო. სახელმწიფო მხოლოდ 40%-ს ხარჯავს, დანარჩენს კი − ეკონომიკური სუბიექტები ანუ, “სააბი” და “ერიქსონი”. მაგალითად, “ფოლცვაგენი” ყოველწლიურად სამეცნიერო კვლევებში 11 მილიარდ ევროს ხარჯავს. ასე რომ არ მოიქცეს, ვეღარ იმუშავებს.

−  ბატონო გია, სამწუხაროდ, მრავალი წელია, სახელმწიფო სამართალს ვერ ამყარებს. დღემდე არშემდგარ, დისფუნქციურ სახელმწიფოში ვცხოვრობთ. სააკაშვილი, თავისი მმართველობის პერიოდში, გზების, ხიდებისა და შადრევნების დადგმას ქვეყნის მშენებლობას ეძახდა. იგი ერთპიროვნულად წყვეტდა, რა ფერის უნდა ყოფილიყო ესა თუ ის შენობა და ა.შ. ის, რომ ახლაც სახელმწიფოს მხოლოდ ჩანასახი ვართ, ამას ამჟამად გამწვავებული ვითარებაც ცხადყოფს. რა ხდება დღეს, რა ვითარება შეიქმნა ქვეყანაში და სინამდვილეში, როგორ უნდა შენდებოდეს ქართული სახელმწიფო, რათა არსებული შედეგები თავიდან ავიცილოთ?

დღეს ძალიან სერიოზული კრიზისის მოწმენი ვართ. ეს უპირველესად პოლიტიკური კრიზისია. სახელმწიფო კრიტიკულ მდომარეობაშია. ჯერჯერობით, ვერ მოვახერხეთ ისეთი სახელმწიფოს ჩამოყალიბება, რომელიც ნორმალურად იმოქმედებს და პოლიტიკურ რყევებს გაუძლებს. სამწუხაროდ, ცალკეული პიროვნებები უფრო მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ, ვიდრე სახელმწიფოს ფუნდამენტური ინსტიტუტები, რომლებზეც ქვეყანა უნდა იდგეს. დღეს გარკვეული პოლიტიკური კრიზისი ბევრ განვითარებულ ქვეყანაშიცაა. ელიტების მიმართ ნდობა ბევრგან ეცემა. ტრადიციული პოლიტიკური პარტიები კრიზისს განიცდიან, მაგრამ იქ სახელმწიფოს ჩამოშლის ნიშნები არ არის. ჩვენ უნდა შევქმნათ სახელმწიფო, რომელიც ხალხის ინტერესებზე იქნება მორგებული. აქ კი ჩამოყალიბდა სისტემა, რომელიც ცალკეულ პიროვნებებს ან პოლიტიკურ ჯგუფებს აწინაურებს და არა სახელმწიფო ინსტიტუტებს. ასეა უკვე საბჭოთა კავშირის ნგრევის პერიოდიდან. ახალი სახელმწიფოს შექმნა ყოველთვის ძნელია. ვახსენე და ახლაც გავიმეორებ: საბჭოთა კავშირი ცუდ დროს დაიშალა, როდესაც დასავლეთში ნეოლიბერალური წესრიგი იყო გაბატონებული, რამაც სახელმწიფოს როლი ძალიან შეასუსტა. ჩვენი ამოცანა დამნაშავის ძიება არ არის, არამედ უნდა გავაცნობიეროთ და გავიაზროთ ჩვენი ისტორია, მერე აქედან გაკვეთილი მივიღოთ და სწორ გზას დავადგეთ. ამ კრიზისში რა შეიძლება იყოს სწორი გზა? –

აშკარაა, რომ “ქართული ოცნების” ლეგიტიმაცია უაღრესად შესუსტებულია. მოლოდინი, რომელიც 2012 წლიდან ხალხს ჰქონდა, რეალურად ვერ იქნა მიღწეული.

პირიქით, ჩემი აზრით, დიდწილად, ნაციონალური მოძრაობის რეჟიმის დროს დამკვიდრებული წესები მოქმედებს.

სახელმწიფომ ქვეყნის განვითარებაზე პასუხისმგებლობა არ აიღო, ეკონომიკური და სოციალური წესრიგი თითქმის იგივე დატოვა

და ადამიანებიც მიხვდნენ, რომ სახელმწიფო მათი პრობლემების გადაწყვეტაში დიდ როლს ვერ თამაშობს. ამან კვლავ მკვეთრად დაწია სახელმწიფოს პრესტიჟი და “ქართული ოცნების” მიმართ ნდობა შეასუსტა.

პარადოქსია, მაგრამ შეიქმნა ვითარება, როდესაც მთავარი პოლიტიკური ოპონენტის როლში ცხრაწლიანი დანაშაულებრივი რეჟიმის უშუალო ხელმძღვანელი − “ნაცმოძრაობა” აღმოჩნდა და პოლიტიკური დისკუსიის მთავარ თემად იქცა − ვინ უფრო უარესია.

ანუ ჩვენ ღირსებაზე დამკვიდრებულ არჩევანს კი არ ვაკეთებთ, არამედ უღირსობის შეფასებას ვცდილობთ და ხმას იმის წინააღმდეგ ვაძლევთ, ვინც უფრო მეტად უღირსია. ასე სახელმწიფო ვერ აშენდება. ხალხი ვერ გამოხატავს სურვილს, თუ რა და როგორ სურს.

დღეს აშკარაა, რომ მოსახლეობის უდიდეს ნაწილს არც “ნაციონალები” სურს და არც “ქართული ოცნება”.

ახლოვდება 2020 წლის არჩევნები. ერთი მხრივ, “ნაცმოძრაობა” და მისი სატელიტები აშკარად ხვდებიან, რომ არჩევნებით გამარჯვებისთვის საკმარისი მხარდაჭერა არ აქვთ. ამიტომ მათთვის  არჩევნებში გამარჯვება კი არ არის მიზანი, არამედ უკანონო გზით ძალაუფლების აღება. ძალადობრივ რევოლუციურ გზას ჩვენი ქვეყანა, ხალხი ვეღარ გაუძლებს. ეს კიდევ უფრო უკან დაგვწევს და ნაცრეჟიმზე უარეს დროში დაგვაბრუნებს. წარმოიდგინეთ, პარლამენტის შენობაზე მიტანილი შტურმი სისრულეში რომ მოეყვანათ, ამას რა მოჰყვებოდა, ამ რევანშიზმის პირობებში რა მდგომარეობაში იქნებოდა დღეს ქვეყანა?!

ჩვენი ამოცანა დღეს არ არის “ქართული ოცნების” პრესტიჟის გადარჩენა, არამედ მთავარია, სახელმწიფოს ჩამონგრევა არ დავუშვათ.

დღეს მნიშვნელოვანია, არჩევანის საშუალება გვქონდეს, სხვა პოლიტიკური ძალებისთვისაც გაიხსნეს ასპარეზი. ჩნდება კითხვა: ვინ არიან ეს პოლიტიკური ძალები? არაა საჭირო,. ვინმე ახლავე დავასახელოთ. დრო გვჭირდება იმისთვის, რათა საზოგადოებამ მოახერხოს და თავისი წიაღიდან წარმოშვას პოლიტიკური ნება, მტკიცე და პასუხისმგებელი სახელმწიფოს მშენებლობის ნება. ისმის კითხვა: როგორ სახელმწიფოში გვინდა ცხოვრება? − აშკარაა, რომ ხალხს სჭირდება სახელმწიფო, რომელიც ქვეყნის განვითარების წარმმართველი იქნება. ანუ, უპირველესად, ადამიანებისთვის ნორმალური ცხოვრების პირობებს შექმნის. ეს გახლავთ: სამუშაო ადგილების, ღირსეული ცხოვრების პირობების შექმნა. ვის შეუძლია დღეს ასეთი რამის გაკეთება? − ადამიანების დიდი ნაწილი პოლიტიკის მიმართ ნიჰილისტურად არის განწყობილი. მაგრამ, მოგვწონს ეს თუ არა, პოლიტიკის გარეშე ვითარების გამოსწორება შეუძლებელია. ვფიქრობ, უნდა გააქტიურდნენ საზოგადოების წიაღში არსებული ჯგუფები, რომლებიც ხალხის ინტერესების გატარებაზე იზრუნებენ.

ძირითადი განსავითარებელი სფეროებია: ინდუსტრია, სოფლის მეურნეობა და განათლება. აი, ამ სამ სფეროზე დგას ქვეყნის განვითარება.

აქვე საჭიროა ჯანდაცვის, სოციალური პოლიტიკის შემუშავება. ადამიანები სათანადო სფეროებში აქტიურად ჩართვისთვის უნდა მოემზადონ. საჭიროა ამ ხალხის გადამზადება, რათა შესაბამისი ცოდნა შეიძინონ, რაც მათ საშუალებას მისცემს ისეთი პროდუქცია აწარმოონ, რომელიც გლობალური ეკონომიკის მასშტაბით კონკურენტული იქნება.

ჩვენ მზად ვართ, ამ საქმიანობაში ჩავერთოთ და ვითანამშრომლოთ ყველა იმ ჯგუფთან, რომელიც ამ ძირითადი სფეროების განვითარებისთვის საკუთარ ცოდნას და ენერგიას არ დაიშურებს. მაგალითისთვის გეტყვით: ბოლო ხანებში გავრცელებული ინფორმაციით, კომპანია “ლომთაგორამ” ერთ ჰექტარზე 11 ტონა ხორბალი მოიყვანა, რაც აბსოლუტური რეკორდია. ეს არის საშუალო ევროპულზე (6 ტონა) თითქმის ორჯერ მაღალი მონაცემი. საქართველოში ნიჭიერი ადამიანები არიან. აღარაფერს ვამბობ ცალკეულ პიროვნებებზე − გია დვალზე, ზაალ კოკაიაზე და სხვებზე, რომლებიც უცხოეთში მოღვაწეობენ, მაღალი ავტორიტეტი აქვთ მეცნიერებაში. ასეთი ადამიანები აქაც არიან. ჩვენთან ელექტრომობილების ქარხნის მშენებლობა იწყება, რომლის დიზაინს ციკოლია გააკეთებს. იგი გახლავთ პიროვნება, რომელიც საავტომობილო დიზაინში მსოფლიო მასშტაბით ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული და ცნობილია. ჩემი აზრით, ერთ-ერთი მცოდნე, ჩვენი პოლიტიკისთვის უცხო, მაგრამ უაღრესად საჭირო ხედვების მქონე ადამიანი იყო ეკონომიკის ყოფილი მინისტრი გიორგი ქობულია. მან რისი გაკეთებაც ამ მოკლე დროში მოასწრო, ეს უკვე ღირებულია. მსგავსმა ადამიანებმა უნდა შეძლონ, ქვეყანა განვითარების რელსებზე გადაიყვანონ. ამ საკითხებზე დისკუსია სასარგებლოა, მაგრამ კინკლაობა იმაზე − ვინ უფრო უარესია, მხოლოდ დამაზიანებელია.

მოკლედ, მარტივად რომ ვთქვა, საქმე შემდეგნაირადაა: ჩვენ არ გვჭირდება სახელმწიფო გადატრიალება, ძალადობრივი რევოლუცია. ჩვენ გვჭირდება პოლიტიკაში გადატრიალება, პოლიტიკაში რევოლუცია.

ანუ ჩვენ გვჭირდება პოლიტიკური ელიტების შეცვლა, რაც შესაძლებელია, განახორციელოს მხოლოდ ხალხმა. პოლიტიკური ელიტა ის ჯგუფები უნდა გახდნენ, რომლებიც ჩვენი ცხოვრების ცალკეული სფეროების ინტერესებს გამოხატავენ. პარლამენტიც ასეთი ადამიანებისგან უნდა შედგებოდეს.

ყველა ქვეყანა საკუთარმა ხალხმა განავითარა. არ შეიძლება სულ იმის მოლოდინი, რომ საქართველოს ვიღაც ჩვენს ნაცვლად განავითარებს.

 რა თქმა უნდა, გასათვალისწინებელია გეო-პოლიტიკური, საგარეო პოლიტიკური ვითარება, ასევე, ჩვენი ორიენტირები. საგარეო პოლიტიკას ისე, როგორც ჩვენ გვინდა, ვერ გადავწყვეტთ. 1997 წელს გამოვცემდი ჟურნალ “ეპოქას”, სადაც გამოვაქვეყნე ნიკო ნიკოლაძის სტატია − “საქართველოს ორიენტაცია”.

ნიკო ნიკოლაძე ძალიან გასაგებად და მარტივად წერდა: ორიენტაცია არ შეიძლება იყოს ის, თუ რა მინდა მე.  ამიტომ ახირებებით  ვერ ვივლით. ქვეყანას აქვს გარკვეული ინტერესი. ეს ინტერესი უნდა იყოს შემდეგი − ქვეყნის განვითარება. მათ შორის, ჩვენი საგარეო პოლიტიკა სწორედ აქედან გამომდინარე უნდა ავაგოთ.

მგონია, რომ დღეს პოლიტიკური ელიტის ცვლილებისთვის ყველაზე კარგი დროა, რადგან არსებული პოლიტიკური ელიტა გაკოტრებულია. ცუდია ის, რომ მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი პოლიტიკისადმი ნიჰილისტურად არის განწყობილი, მაგრამ ეს ობიექტურ საფუძველს ემყარება. თუმცა, ზოგადად, თუ საზოგადოება პოლიტიკის მიმართ ნიჰილისტურად იქნება განწყობილი, ვერასოდეს გვეყოლება ისეთი პოლიტიკური ძალა, რომელიც ქვეყნის განვითარებას შეუწყობს ხელს. თავად მოსახლეობა, რომელიც პოლიტიკოსების მიმართ ნიჰილისტურად არის განწყობილი, ახალი პოლიტიკური კლასის  მშობელი უნდა გახდეს, რომელიც ქვეყანას განვითარების გზით წაიყვანს. ჩვენ ამ დროის მომსწრენი ვართ, ეს შანსი ახლა გვაქვს. თუ ხალხი ამ შანსს გამოიყენებს, მომავალ არჩევნებში შეგვეძლება ვითარება მკვდარი წერტილიდან დავძრათ, რომელშიც არაერთი წელია, ვიმყოფებით. მუდმივი კინკლაობიდან, უსაგნო ქიშპიდან რეალურ, ჯანსაღ, კონსტრუქციულ დისკუსიაზე გადავიდეთ, რაც ქვეყნის განვითარების კონკრეტულ საკითხებზე იქნება კონცენტრირებული.

ბატონო გია, 2020 წელს არჩევნები პროპორციული წესით ჩატარდება. ამ ინიციატივას მომხრეებიც გამოუჩდნენ და მოწინააღმდეგენიც. როგორია თქვენი მოსაზრება?

− ჩემი აზრით, არჩევნების პროპორციული წესით ჩატარება ძალიან მნიშვნელოვანი ცვლილებაა, რასაც მთლიანობაში მმართველობის სისტემაზე დიდი ზეგავლენა ექნება, რაც შეიძლება კარგიც იყოს ან პირიქით, ცუდი. ისმის კითხვა: რა შესაძლებლობებს ქმნის მსგავსი პროპორციული არჩევნები ნულოვანი ბარიერით? _ ის პოლიტიკური ან საზოგადოებრივი ჯგუფები, რომლებიც აფილირებულნი ან დაკავშირებულნი არ არიან აქამდე არსებულ პარტიებთან, პოლიტიკურ ასპარეზზე გამოვლენ. მათთვის ეს კარგი საშუალებაა. ანუ, ნულოვანი ბარიერი ამის შესაძლებლობას ქმნის.

ყველაზე დიდი ხარვეზი რაც ამ სისტემას აქვს ის არის, რომ რეგიონულ წარმომადგენლობას ძალიან ასუსტებს. ამიტომ, ჩვენი პარტიის წინადადება შემდეგია: ისევე როგორც განვითარებულ ქვეყნებშია, აქაც შემოვიღოთ პროპორციული არჩევნები, მათ შორის, ნულოვანი ბარიერით, მაგრამ ე.წ. მრავალმანდატიანი ოლქების პრინციპით.

ანუ, დღევანდელი სისტემა გულისხმობს, რომ საქართველო არის ერთი 150-მანდატიანი ოლქი. ჩვენი წინადადებაა მაგალითად, საქართველო ათ ოლქად დაიყოს, სადაც თითოეულ მათგანში ამომრჩევლების რაოდენობის მიხედვით 15 მანდატი იქნება და შესაბამისად, ყველა პარტია 15 კაციან სიას წარადგენს. ანუ, ამომრჩეველსა და არჩეულთან კავშირი ბევრად უფრო მჭიდრო იქნება, ვიდრე დღეს არსებულ სისტემაში.

მომდევნო პარლამენტში მყარი უმრავლესობა არ იარსებებს, თუნდაც, იყოს, იგი, ასეთი სისტემის, ამდენი პარტიის პირობებში უპირობო მმართველობას ვეღარ შეძლებს. რა თქმა უნდა, ეს კარგი ასპარეზია იმისთვის, რომ პოლიტიკურმა ჯგუფებმა, პარტიებმა თავიანთი იდეური პროგრამული პრინციპები, შეხედულებები წარუდგინონ ხალხს და მათ, ამაზე დაიწყონ მსჯელობა და არა კინკლაობა იმაზე _ ორ ჯგუფს შორის ვინ უფრო უარესია. თუ ჩვენ, მუდმივად, წარსულის კრიტიკით ვიქნებით დაკავებული, რასაც მაგალითად, “ქართული ოცნება” აკეთებს, მომავლის პერსპექტივას ვეღარ დავინახავთ, დავკარგავთ. რასაც “ნაცმოძრაობა” აკეთებს, ესეც წარსულში დაბრუნებაა. ასეთ შემთხვევაში ჩვენ მომავალს ვერ ვუზრუნველყოფთ. ეს არ გახლავთ მომავლის პარტიები. ახლა, არის დრო, შანსი იმისა, რომ საქართველოში საზოგადოებისგან წამოსული მომავლის პოლიტიკური ძალები გაჩდნენ, არჩევნებში მონაწილეობა მიიღონ, მნიშვნელოვანი ადგილი მოიპოვონ და ქვეყნის რეალურად განვითარება დაიწყონ.

_ ვის გულისხმობთ მომავლის პარტიებში?

_ ერთი რამ ვიცი: ჩვენს პარტიას აქვს მომავლის ხედვა, პერსპექტივა. საზოგადოებრივი ცხოვრების სხვადასხვა სფეროს წარმომადგენლებთან, მაღალკომპეტენტურ ადამიანებთან ვთანამშრომლობთ და ვფიქრობთ, რომ ეს ის ჯგუფებია, რომელთაც ქვეყანა ამ კრიზისიდან უნდა გამოიყვანონ. პოლიტიკის სტილი, პოლიტიკური კლასი უნდა შეიცვალოს. ნოემბერში მასშტაბურ ყრილობას ჩავატარებთ და წარმოვადგენთ ჩვენს ხედვას და გუნდს.

ბატონო გია, ბოლო დროს რუსეთ-საქართველოს შორის ურთიერთობა უფრო დაიძაბა. საქმე უფრო შორს გეო-პოლიტიკურ ჭიდილამდე ხომ არ მიდის?

 ცხადია, რუსეთი ოკუპანტია, ამას დიდი გამჭრიახობა არ სჭირდება. ჩვენ გვაქვს კანონი ოკუპაციის შესახებ, რომელშიც გვიწერია, რომ რუსეთი ოკუპანტია. პირადად ვმონაწილეობდი იმ კონფლიქტებში, რომლებიც 1990-იანი წლების დასაწყისში იყო. ფრონტის ხაზზეც ვარ ნამყოფი და ა.შ. დღეს მაქვს შეხვედრები,

 ვთანამშრომლობ ძალიან ბევრ ვეტერანთან, ვინც ჩვენს ომებში მონაწილეობდა, ბევრი ჩემი მეგობარია. ეს ადამიანები არიან დღეს ყველაზე დიდი  მშვიდობისდამცველები. მათ იციან, რა არის ომი. მათ ვერ შევადარებ იმათ, ვინც სასაზღვრო ხაზებთან მიდიან და იქ რაღაც  სატელევიზიო სანახაობას აწყობენ და თამაშობენ.

ის ადამიანები, რომლებმაც ომი გამოიარეს, სამშობლოს პატრიოტები არიან, ვინც ძმები, მეგობრები დაკარგეს, იციან რა არის ომი. მათ ჭრილობები მიიღეს, რაღაც კი არ გაეკაწრათ, არამედ ბევრს ოჯახები დაეკარგა. ისინი იყვნენ ადამიანები, რომლებიც რეალურ ომში მონაწილეობდნენ, სიცოცხლე გაწირეს და ვიღაცებივით ტელევიზორში არ იპრანჭებოდნენ და ვითომ პატრიოტული შეძახილებით არ გამოირჩეოდნენ. ჩვენ გვჭირდება ნდობის აღდგენა აფხაზებთან და ოსებთან და პრაგმატული, საქართველოს ინტერესებზე ორიენტირებული პოლიტიკა რუსეთთან და ყველა სხვა სახელმწიფოსთან, იდეოლოგიისგან და დოგმებისგან თავისუფალი, მხოლოდ საქართველოს სარგებლიანობაზე აგებული საგარეო პოლიტიკა, მოქნილი და გონივრული.

რაც შეეხება გეოპოლიტიკას:

ეს გახლავთ ილუზია, თითქოს რუსეთს შეუძლია, მაგალითად, აშშ-ს წინააღმდეგობა გაუწიოს გლობალურად. თუმცა რეგიონულად მან შეიძლება ისეთი ქვეყნები დააზიანოს, როგორიცაა საქართველო, უკრაინა და სხვ.

რუსეთი აღარ არის იმ ძალის მქონე, რომელიც მას საბჭოთა კავშირის დროს ჰქონდა. აშშ-ის ეკონომიკა მოცულობით, მგონი ხუთჯერ მეტია, ვიდრე რუსეთისა. მსოფლიო დონეზე სერიოზული გეოპოლიტიკური, ძალა, რომელიც დღეს მოდის, რასაკვირველია, არის ჩინეთი. აქ გახლავთ მილიარდნახევარი მოსახლეობა, თითქმის ისეთივე ეკონომიკის მოცულობით, მსყიდველობითიუნარიანობის გათვალისწინებით, როგორც აშშ-შია. ამიტომაც, დღეს მსოფლიოში მთავარი წინააღმდეგობა ამერიკასა და ჩინეთს შორისაა. ცხადია, ამაში სხვა ქვეყნებიც არიან ჩართული. აქ ასევე თავს იჩენს ირანის, ჩრდილოეთ კორეის, რუსეთ-უკრაინის, რუსეთ-საქართველოს, სირიის, ერაყის და ა.შ. პრობლემები. თვითონ ევროკავშირი ძალიან სერიოზულ კრიზისს განიცდის. ჩვენ უაღრესად არაპროგნოზირებად  სამყაროში ვცხოვრობთ. შეიძლება მავანმა სხვაგვარად გამიგოს, მაგრამ ჩემი აზრით, ყველაზე უფრო მშვიდი და სტაბილური დრო „ცივი ომის“ პერიოდი იყო. მაგალითად, ეკონომიკური ზრდის ტემპიც იმ პერიოდში ბევრად მაღალი იყო, ევროპაშიც და აზიაშიც, ვიდრე შემდგომ. ცხადია, ეს დრო აღარ დაბრუნდება. თუმცა, რასაკვირველია, ამ ყველაფერს თავისი მინუსები ჰქონდა. საბჭოთა კავშირს რაც შეეხება, ბავშვობიდან საქართველოს დამოუკიდებლობის მომხრენი ვიყავით. ეს ქართველი ხალხის საერთო განწყობა იყო. დღეს ვხედავთ, რომ არარსებული რაღაცების დროშებს წვავენ, არადა, წარმოიდგინეთ, 30 წელია, რაც საბჭოთა კავშირი აღარ არსებობს. რის დროშას წვავ, ეს ხომ აღარაა დღევანდელობა? უნდათ, აბსოლუტურად მანიპულირებადი სივრცე შექმნან.

ჩვენი პოლიტიკის მთავარი პრობლემა − ეს არის საღი აზრის კრიზისი.

ადამიანები აშკარა რაღაცებს არ აღიარებენ, ვერ ხვდებიან, რა ხდება და დისკუსიებს რაღაც მითებზე, სიმბოლოებზე მართავენ. ეს კრიზისი თუ არ დავძლიეთ, არაფერი გვეშველება. სამწუხაროდ, ელიტურ ჯგუფებში, მედიასივრცესა თუ ანგაჟირებულ, ანგარებით მართვად არასამთავრობო სექტორში, ეს კრიზისი ძალიან ღრმად არის წასული. ეს ჯგუფები კონცენტრირებულნი იმ საკითხებზე არიან, რომლებიც სულაც არ არის უპირველესი მნიშვნელობისა. სინამდვილეში დღის წესრიგი არის სულ სხვა. ეს ხალხი რაზეც საუბრობს, ჩვენს ინტერესებს ძალიან სცდება.

ჩვენი ნამდვილი ცხოვრების დღის წესრიგი გამქრალია პოლიტიკისა და საზოგადოებრივი ცხოვრების დღის წესრიგიდან. ის, რაც ჩვენთვის მთავარია, ამაზე საუბარი არ მიდის.

ამ ვითარებაში რა გზა გვრჩება?  − როგორც რომში მუდმივად იმეორებდნენ, კართაგენი უნდა დაინგრესო, ასევე ჩვენ უნდა ვიმეოროთ: სახელმწიფო არ უნდა დაინგრეს, არა − სახელმწიფო გადატრიალებას! და კი − პოლიტიკურ გადატრიალებას! პოლიტიკური ელიტა უნდა შევცვალოთ.

საღი აზრი, პოლიტიკური ელიტის ცვლილება და განვითარებაზე ორიენტირებული სახელმწიფოს ჩამოყალიბება − აი, ჩვენი ძირითადი მიზნები.

−  რას იტყოდით პატრიოტიზმის მნიშვნელობისა და სამოქალაქო საზოგადოების შესახებ?

 პატრიოტიზმი განუყოფელია იმისგან, რაზეც მე ვისაუბრე. განვითარება მხოლოდ იმ ხალხს შეუძლია, რომელსაც თავისი სამშობლო, თანამოძმე უყვარს და ქვეყნის მომავალს ხედავს.

პატრიოტიზმი, რომელიც წინ არ იყურება და მხოლოდ წარსულზეა ორიენტირებული, არ გვარგებს.

გასაგებია, რომ ფარნავაზის, დავით აღმაშენებელის და სხვა მეფეთა დროს ძლიერი სახელმწიფო გვქონდა. მაგრამ ის სახელმწიფო დამთავრებულია, ისეთს ვეღარ ავაშენებთ და არც გვინდა. გავიაზროთ, როგორი ქვეყანა გვინდა, თორემ ისე გამოვა, რომ ისევ ძველ დროში გვინდა დაბრუნება.

მეორე და მთავარი წინააღმდეგობა უიმედო განწყობაა. თუ ჩვენ გვგონია, რომ ამ ქვეყანას აღარაფერი ეშველება და ამიტომ ვფიქრობთ: მოდი, ახლა ვისწავლოთ, მერე საზღვარგარეთ წავიდეთ და იქ ვიმუშავოთო, ასე არაფერი გამოგვივა.

ცხადია, კარგია, თუ ადამიანი მიდის და საზღვარგარეთ გამოცდილებას იძენს, მაგრამ აქ თუ არ აქვს მას მუშაობის ასპარეზი, რა ქნას − თავის ქვეყანაში მხოლოდ დასასვენებლად ჩამოვიდეს?

საქართველო ეგზოტიკა და მუზეუმი ხომ არ არის, არამედ ქვეყანაა, რომელიც განვითარებული უნდა იყოს. ჩვენ არ გვინდა, რომ ეს მხოლოდ დასასვენებელი ადგილი იყოს, მათ შორის, ჩვენი თანამემამულეებისთვის.

ასე ისინი ხომ უკვე ყოფილი თანამემამულეები გახდებიან. საქართველო უნდა იყოს ჩვენი ცხოვრების ადგილი, სადაც ჩვენი შვილები მის განვითარებაზე იფიქრებენ. ამიტომ როცა თქვენ სამოქალაქო საზოგადოებაზე მეკითხებით, მოგახსენებთ, ჩემს აზრს: მე ბევრის მიმართ იმ ჯგუფებიდან, რომლებსაც „სამოქალაქო საზოგადოებად“ მოიხსენიებენ, კრიტიკულად ვარ განწყობილი. ჯერ ერთი, პირველი − სამოქალაქო საზოგადოება არ არის საზოგადოების ვიწრო ნაწილი. თვითონ ეს ცნება − „სამოქალაქო საზოგადოება“ გულისხმობს იმას, რომ მთელი საზოგადოება არის ორგანიზებული გარკვეული წესით, ანუ, ადამიანები ერთმანეთთან თანამშრომლობით უზრუნველყოფენ საკუთარი ინტერესების დაკმაყოფილებას მთავრობის გარეშე და ამავე დროს, საკუთარი ინტერესების გაერთიანებასა და ჩამოყალიბებას ახდენენ და მხოლოდ ამის შემდეგ ურთიერთობენ სახელმწიფოსთან. აი, ეს არის სამოქალაქო საზოგადოება.

ჩვენ ძალიან კარგად ვთანამშრომლობთ ნამდვილ სამოქალაქო გაერთიანებებთან, რეალურ და ხალხმრავალ არასამთავრობო ორგანიზაციებთან. 

ასეთია მაგალითად, არასამთავრობო ორგანიზაცია – „პატრიოტთა კავშირი“, სადაც გაერთიანებულნი არიან საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის მებრძოლი ომის ვეტერანები, რომლებმაც მოიხადეს თავისი ვალი საკუთარი ქვეყნისა და ხალხის წინაშე და სწორედ ისინი მიიჩნევენ, რომ კონფლიქტების გადაწყვეტის გზა მხოლოდ მშვიდობაზე,  ჩვენ აფხაზ და ოს თანამოძმეებთან ნდობის აღდგენაზე გადის. ისინი დღესაც საზოგადოებრივი აქტიურობის ავანგარდში არიან.

რამდენიმე წელია ჩვენ აქტიურად ვთანამშრომლობთ არასამთავრობო ორგანიზაციასთან ქალები სამართლიანობისთვის”, ისინი არ არიან ორიენტირებულნი იმაზე, რომ ტელევიზიების მეშვეობით ილაპარაკონ, არამედ ცდილობენ ადამიანებს ბევრი კონკრეტული პრობლემა გადაუწყვიტონ. ამას აკეთებენ ქალთა სოლიდარობის გაღრმავებით, მათი სოციალური აქტივობის გაზრდით. რეგიონებში ქმნიან ქალთა სახლებს, სადაც ადამიანებს ერთმანეთთან აზრის გაცვლის ასპარეზს აძლევენ, ტელევიზიების მეშვეობით კი ამის გაკეთება შეუძლებელია. დღეს, მავანი დაჯდება და ჭკუას ტელევიზორიდან გვარიგებს, მთავარი კი სოციალური აქტიურობაა, რომელიც ტელევიზიებში ჯდომით არ გამოიხატება.

ჩვენ ასევე ვთანამშრომლობთ საზოგადოებრივ მოძრაობასთან „ახალი ქართული სოფელი“, სადაც გაერთიანებულნი არიან ადამიანები, რომლებიც თვითონ არიან დაკავებულნი სოფლის მეურნეობით – აგროსპეციალისტებიდან დაწყებული ფერმერებით დამთავრებული. მათი შექმნილი სოფლის განვითარების  პროგრამა ბევრად პრაგმატული და გასაგებია სოფლის მოსახლეობისათვის, ვიდრე გრანტებით დაფინანსებული უამრავი, თაროებზე შემოდებული ანალიზი.

ჩვენ ვთანამშრომლობთ ადამიანებთან, რომლებიც დაინტერესებულნი არიან ინდუსტრიული განვითარებით და გაერთიანებულნი არიან „ინდუსტრიული განვითარების ჯგუფში“, და საზოგადოებრივ ორგანიზაციაში „უნივერსიტეტები რეგიონული განვითარებისათვის“. იქ გაერთიანებული მაღალკვალიფიციური ადამიანები აქტიურად მუშაობენ ქვეყნის ინდუსტრიალიზაციის შესაძლებლობების ანალიზის მიმართულებით, წარმოაჩენენ შესაბამის პოტენციალსა და პრიორიტეტებს. ამ მიმართულებით, ჩვენი დისკუსიების შედეგად აშკარა ხდება, რომ ძირეულად უნდა შეიცვალოს აკადემიური საზოგადოებისა და მთლიანად საგანმათლებლო (უმაღლესი და პროფესიული) სფეროს როლი და ფუნქციები – უნივერსიტეტები უნდა იქცნენ რეგიონების განვითარების ცენტრებად.

ასე რომ,  როდესაც საქმე სამოქალაქო აქტივობას ეხება, ძალიან ფრთხილად უნდა ვიყოთ, რომ განვასხვავოთ ნადვილი საზოგადოებრივი აქტივობა ორ-სამკაციანი დაქირავებული არასამთავრობო ორგანიზაციების აქტიურობისაგან, რადგან ნადვილი აქტიურობა ძირითადად, თვითდაფინანსებაზე უნდა იყოს და არ შეიძლება შეკვეთით კეთდებოდეს. ვინაიდან, მაშინ საზოგადოების ინტერესები კი არ იქნება მთავარი, არამედ − დამკვეთის ინტერესები.  

 ბატონო გია, თქვენ ახსენეთ, ბავშვობიდან დამოუკიდებლობაზე ვფიქრობდიო. 30 წელია, რაც ფორმალურად დამოუკიდებლები გავხდით. სინამდვილეში, სახელმწიფო მაშინ არის დამოუკიდებელი, როცა ინსტიტუციურად ფუნქციონირებს და ყველაფერი ერთ პიროვნებაზე არ არის დამოკიდებული. სააკაშვილი ყველაფერს ერთპიროვნულად აგვარებდა

 დიახ. სამწუხაროდ, სააკაშვილამდეც ასე იყო − გამსახურდიას, შევარდნაძის დროსაც. ბევრი არაფერი შეცვლილა. ამ კუთხით გარდატეხა არც “ქართული ოცნების” მმართველობის პერიოდში მომხდარა. ჩვენ შეიძლება განსხვავებული დამოკიდებულება გვქონდეს, მაგრამ უნდა ვაღიაროთ, რომ გამსახურდიას, შევარდნაძის პერიოდები − ყველა ეს ჩვენი ისტორიაა, სააკაშვილის გარდა. გამსახურდია და შევარდნაძე ისტორიაა, საააკაშვილი კი − არა. მან არ მოინდომა, რომ ისტორია გამხდარიყო, თორემ, ბევრად უფრო ლოიალური ვიქნებოდი მის მიმართ იმიტომ, რომ ისტორიაზე გაბრაზება არ შეიძლება. ისტორია როგორიც გვაქვს, ისეთად რჩება. მაგრამ ის, რაც ისტორიაა, ვინმეს თუ სურს, ისტორია კი არა, არამედ სინამდვილე იყოს, ეს უკვე ლოგიკაში აცდენაა. ეს არ შეიძლება − რაც ისტორიაა, ისტორიად უნდა დარჩეს. მგონია, რომ “ქართული ოცნებაც”, მნიშვნელოვანწილად, არჩევნების შემდეგ ისტორიად გადაიქცევა და შესაძლოა, მის მიმართ, როგორც ჩვენი ისტორიის მიმართ, ბევრად ლოიალურნი გავხდეთ.

სახელმწიფოს აშენება ისტორიაზე დაყრდნობით შეიძლება, მაგრამ თანამედროვეობაში აქტიური ცხოვრებით და მომავლისკენ ყურებით. ისტორიის დავიწყება დაუშვებელია, მაგრამ მხოლოდ ისტორიით ქვეყნის აშენება შეუძლებელია.

დღემდე დამოუკიდებელი საქართველო ან არ ვითარდებოდა, ან განვითარებით მხოლოდ ყველაზე მდიდრები სარგებლობდნენ. მიაჩნდათ, რომ „ყველაფერს ბაზარი მოაწესრიგებს“: განათლებასაც, კულტურასაც, მეცნიერებასაც, წარმოებასაც, ჯანდაცვასაც, ბანკების საქმიანობასაც, ტოტალიზატორებსა და კიზონოებსაც და სხვა. დღეს უკვე ცხადია, რომ ეს უკიდურესი ნეოლიბერალური პოლიტიკა უშედეგოა, მეტიც, დამღუპველია.

ჩვენთვის უპირველესი საქართველოს განვითარებაა, თანაც ისეთი განვითარება, რომელიც ყველას შეეხება – განვითარება ყველასთვის.

  • ჩვენს პარტიას აქვს მომავლის ხედვა, პერსპექტივა. საზოგადოებრივი ცხოვრების სხვადასხვა სფეროს წარმომადგენლებთან, მაღალკომპეტენტურ ადამიანებთან ვთანამშრომლობთ და ვფიქრობთ, რომ ეს ის ჯგუფებია, რომელთაც ქვეყანა ამ კრიზისიდან უნდა გამოიყვანონ.
  • სოციალ-დემოკრატები მზად ვართ ავიღოთ პასუხისმგებლობა და ჩვენ ხალხთან ერთად შევცვალოთ ჩვენი ცხოვრება.
  • პოლიტიკის სტილი, პოლიტიკური კლასი უნდა შეიცვალოს.

ნოემბერში მასშტაბურ ყრილობას ჩავატარებთ და წარმოვადგენთ ჩვენს ხედვას და გუნდს.

საქართველო გახდება განვითარებული ქვეყანა

X